blog

    Aandeelhoudersovereenkomst: begin met het einde voor ogen

    Judith Schröder
    Judith SchröderPublicatiedatum: 7 juni 2016Laatste update: 13 augustus 2019
    Aandeelhoudersovereenkomst: begin met het einde voor ogen

    Vorige week donderdag 2 juni organiseerde ons kantoor een seminar, speciaal voor adviseurs van de ondernemer. Dit blog is geschreven door Judith Schröder (advocaat) en Roland van Mourik (notaris) naar aanleiding van hun gelijknamige workshop van het seminar ‘Tussen start en finish. Tips voor jou als (adviseur van de) ondernemer’. Over alle onderwerpen, die behandeld zijn in de workshops, zijn blogs geschreven. Bij gerelateerde artikelen in de rechterkolom vind je ook links naar de blogs van de overige workshops.

    Workshop ‘Aandeelhoudersovereenkomst: begin met het einde voor ogen’

     

    1. Identificeer het doel van de aandeelhoudersovereenkomst voor de betreffende partij

    Het is van belang van tevoren bedenken wat het doel van de betreffende aandeelhouder bij de aandeelhoudersovereenkomst is. Inventariseer welke zaken op grond van de wet regelend recht zijn (geldend, tenzij afwijkingen worden overeengekomen) of niet geregeld worden. De gewenste afwijkingen van de wet en niet geregelde zaken kunnen dan in de aandeelhoudersovereenkomst worden opgenomen. Een voorbeeld: Wanneer een bestuurder tevens aandeelhouder zijn eigen ontslag in de algemene vergadering niet kan tegenhouden, kan het voor hem (en / of de overige aandeelhouders) van belang zijn dat hij bij zijn ontslag als bestuurder ook zijn aandelen aanbiedt en deze verplicht dienen te worden afgenomen door de overige aandeelhouders. Daarvoor kan een procedure (waardering) worden overeengekomen evenals een eventuele betalingsregeling en eventuele korting (afhankelijk van verwijtbaarheid ontslag). Tevens kan geregeld worden dat ook rekening-couranten en geldleningen ook direct vereffend worden.

    2. Voorkom dat tegenstrijdigheden bestaat tussen aandeelhoudersovereenkomst en daarmee samenhangende overeenkomsten

    Zorg dat de met de aandeelhoudersovereenkomst samenhangende overeenkomsten zoals managementovereenkomst en geldleningsovereenkomsten geen tegenstrijdigheden bevatten en goed op elkaar zijn afgestemd.
    Vaak zijn bijvoorbeeld non-concurrentie – en relatiebedingen uit de aandeelhoudersovereenkomst niet goed afgestemd met vergelijkbare bepalingen uit de management overeenkomst. Bovendien kan de managementovereenkomst wellicht langer of korter duren dan het aandeelhouderschap. Zorg dat onderwerpen op de juiste plaats zijn geregeld: zo kunnen mede- aandeelhouders zich in principe niet op de afspraken over bijvoorbeeld geheimhouding uit de managementovereenkomst beroepen omdat zij daarbij geen partij zijn, maar de vennootschap wel. Bij tegenstrijdigheden is het doel om duidelijkheid te scheppen niet bereikt en moet wellicht een gang naar de rechter gemaakt worden bij een conflict. Dat kost energie, tijd en geld.

    3. Een aandeelhouder die niet tevens bestuurder is, kan in principe geen bestuursbesluiten initiëren alleen aandeelhoudersbesluiten tegenhouden

    Dit probleem kan worden opgelost door statutair of in de aandeelhoudersovereenkomst te regelen voor welke besluiten deze aandeelhouder een instructierecht voor heeft of een vetorecht (blokkeren besluiten). Let op: zaken die tot de strategie van het bedrijf behoren, behoren exclusief toe aan het bestuur (en raad van commissarissen indien ingesteld). Hierbij valt te denken aan de markt waarin wordt geopereerd, productie, contracten, businessmodel en in principe ook governance. Dit principiële punt is door een recente uitspraak ECLI:NL:GHDHA:2016:1531 door het Hof Den Haag uitgemaakt. Ook kan (intern) worden overeengekomen dat het bestuur voor het nemen van nader omschreven bestuursbesluiten de voorafgaande goedkeuring van de aandeelhouders nodig heeft.

    4. Bedrijfsopvolgingsfaciliteit

    Om gebruik te maken van de bedrijfsopvolgingsfaciliteiten (BOF) bij overlijden moeten de erfgenamen het aandeelhouderschap (direct of indirect) ten minste 5 jaren na het overlijden voortzetten. Dit leidt globaal tot een besparing van 15 tot 20% netto erfbelasting over de waarde van de onderneming ten tijde van het overlijden. Indien sprake is van meerdere aandeelhouders, dan zou afgesproken kunnen worden dat de erfgenamen ten minste gedurende de voortzettingstermijn de aandelen niet hoeven aan te bieden aan de andere aandeelhouder(s). Zij blijven dan aandeelhouder. Na die termijn moet er dan alsnog worden aangeboden en dient de prijs bepaald te worden aan de hand van de waarde van de aandelen op dat moment. Overeengekomen kan worden dat tijdens de voortzettingstermijn de erfgenamen de aandelen alsnog kunnen aanbieden en het voordeel van de BOF dus niet genoten wordt. Ook kan aan de andere aandeelhouder(s) het recht op overname van de aandelen worden verleend, mits hij/zij het nadeel van de BOF voor hun rekening neemt/nemen. Indien gewenst kan met de andere aandeelhouder(s) worden afgesproken dat deze diens/hun aandelen niet zal/zullen overdragen gedurende de voortzettingstermijn en dat de onderneming niet verkocht mag worden. Dit alles om de BOF te waarborgen. Uiteraard afhankelijk van de verhoudingen en wensen.

    5. Impasse: probeer zelf te anticiperen voor een rechter moet ingrijpen

    Ook bij een impasse op bestuurs- en aandeelhoudersniveau moet continuïteit van het bedrijf vooropstaan. In de praktijk blijkt dat moeilijk en soms zelfs onmogelijk. Regel idealiter in de aandeelhoudersovereenkomst hoe er gehandeld moet worden en wie bevoegd is in dergelijke gevallen knopen door te hakken door het nemen van besluiten en of overdracht aandelen. Mocht het tot een conflict komen waarbij duidelijk is dat een aandeelhouder/bestuurder het veld moet ruimen, tracht eerst zelf (met hulp) tot een minnelijke regeling te komen. Als de rechter nodig is om corrigerend op te treden, kleven daaraan een aantal nadelen. Om te beginnen verlies je de controle over het proces, is het energie- en kostenverslindend en de uitkomst onzeker. Verder zal de rechter slechts in uitzonderlijke gevallen de overdracht van aandelen bevelen, dit betekent immers ‘onteigening’.