blog

    Hoe stop je graaiende stichtingsbestuurders?

    Hoe stop je graaiende stichtingsbestuurders?

    Malafide bestuurders lijken schering en inslag: Een bestuurder van een zorginstelling die € 1,5 miljoen verduistert. De oud-directeur van Stichting ALS die privéschulden aflost met geld van de stichting. De oprichters van Stichting Loterijverlies.nl die zichzelf lijken te verrijken door het bestuur geld weg te laten sluizen. Ook bij verenigingen en kerkgenootschappen komt dit geregeld voor. Hoe kan dit misbruik worden voorkomen? Wie kan ingrijpen en hoe worden deze malafide bestuurders gestopt? 

    Statutaire doel en ongeoorloofde onttrekkingen

    Een stichting mag alleen geld uitkeren als dit ten goede komt aan het sociale of ideële doel dat is vastgelegd in haar statuten. Het bestuur heeft als taak om met het vermogen van de stichting het statutaire doel te realiseren. Het namens de stichting een lening aan zichzelf verstrekken voor de financiering van een privéhuis of aflossing van privéschulden valt uiteraard buiten dit doel en is daarom ongeoorloofd. Vaak vinden ongeoorloofde onttrekkingen subtieler plaats: zo zien wij in de praktijk dat facturen worden gestuurd voor werk dat niet is gedaan of kosten worden vergoed die niet zijn gemaakt.

    Minder controle, pas op bij enige bestuurder

    Het bestuur is het hoogste orgaan binnen de stichting. Als er in de statuten niets anders is geregeld, is het bestuur ook het enige orgaan. Binnen een BV zijn er naast het bestuur ook aandeelhouders waaraan het bestuur verantwoording moet afleggen, en binnen een vereniging is dat de algemene ledenvergadering. Deze organen benoemen en ontslaan ook het bestuur van de BV of vereniging. Dat toezichthoudend orgaan ontbreekt bij een stichting, tenzij een raad van toezicht is ingesteld. Bovendien benoemt en ontslaat het bestuur van de stichting vaak zichzelf (coöptatie). Wanneer het bestuur dan ook nog eens uit slechts één bestuurder bestaat, ligt het risico van wanpraktijken op de loer. 

    Wie kan het handelen van een graaiend bestuur onderzoeken en een halt toeroepen? De rechter, belanghebbenden en het Openbaar Ministerie (OM).

    Openbaar ministerie: inlichtingen vragen en vervolgen

    Het OM heeft de bevoegdheid om inlichtingen aan een stichtingsbestuur te vragen als ernstige twijfel bestaat of het de wet en statuten te goeder trouw naleeft. Zo nodig kan de voorzieningenrechter het bestuur bevelen om hieraan medewerking te verlenen.Bij strafrechtelijk verwijtbaar handelen (zoals bijvoorbeeld diefstal, valsheid in geschrifte) kan het OM de bestuurders vervolgen en beslag leggen om het geld van de stichting terug te halen. 

    Ontslag en benoeming nieuwe bestuurders

    Het OM of een belanghebbende kan op grond van de wet de rechtbank vragen de bestuurder te ontslaan indien deze,

    •  iets doet of nalaat in strijd met de wet of statuten of 
    •  zich schuldig maakt aan (financieel) wanbeheer of
    •  niet behoorlijk voldoet aan voormeld bevel van de voorzieningenrechter om aan het OM inlichtingen, boeken en bescheiden te verstrekken.

    Van strafrechtelijk handelen hoeft hierbij dus geen sprake te zijn. De rechter toetst terughoudend en grijpt alleen in als sprake is van “uitgesproken onrechtmatig handelen” van een bestuurder. Zo gebeurde dat onlangs in de zaak van Roger Lips, waarin zijn echtgenote (strovrouw van Lips) als bestuurder werd ontslagen door de rechtbank

    Schorsing met benoeming tijdelijk bestuurder

    De rechtbank kan ook bepalen dat de bestuurder eerst wordt geschorst voor de duur van het onderzoek naar de gang van zaken binnen de stichting. Daarbij kan  zij zelf ook een tijdelijke bestuurder of bewindvoerder benoemen die de opdracht krijgt om onderzoek te doen naar de financiële situatie en bepaalde transacties van de stichting. Deze voorziening trof bijvoorbeeld de rechtbank Noord-Holland in haar vonnis van juni 2016 in de zaak tegen Stichting Loterijverlies.nl.

    Wie? Belanghebbende

    Om belanghebbende bij het verzoek tot ontslag of schorsing te zijn, moet je een concreet en eigen belang hebben dat door de uitkomst van de procedure wordt geraakt. In de zaak tegen Stichting Loterijverlies.nl zijn dat bijvoorbeeld de mensen die zich als gedupeerde van de Staatsloterij bij de Stichting Loterijverlies.nl hebben aangesloten. Als belanghebbenden worden in ieder geval aangemerkt de oprichters of iemand die deel uitmaakt van een orgaan van de stichting (bijvoorbeeld een mede-bestuurder).

    Geld terug 

    En dan moet het geld dat ongeoorloofd is weggesluisd nog terug naar de stichting. Als bij de bestuurders nog wat te halen valt, dan zal het nieuwe bestuur daarvoor een gerechtelijke procedure op moeten starten. 

    Tips: Checks & balances inbouwen

    Voorkom problemen en verleidingen binnen het bestuur door het inbouwen van checks and balances: benoem een meerhoofdig bestuur, stel een tweehandtekeningenstelsel in en een controlerend orgaan zoals een raad van toezicht. Ook het organiseren van medezeggenschap van belanghebbenden (zoals in de zorg gebeurt via cliëntenraden) is raadzaam. 

    Wil je de statuten en reglementen op de juiste checks and balances laten toetsen of heb je andere vragen met betrekking tot dit onderwerp, neem dan gerust vrijblijvend contact op.