Bestemmingsplan kan bruidsschat uit het omgevingsplan niet wijzigen
De uitspraak van de Afdeling van 17 december
De uitspraak van de Afdeling van 17 december 2025 (ECLI:NL:RVS:2025:6122) is het signaleren waard. In die uitspraak kwam – kort en zakelijk samengevat – de vraag aan de orde in hoeverre de gemeenteraad een regel in de bruidsschat (dus het tijdelijke deel van het omgevingsplan) met een bestemmingsplan (waarop nog de Wet ruimtelijke ordening van toepassing is) kan wijzigen. Het antwoord is simpel: dat kan niet. Ik schets hierna de relevante achtergronden alsook de overwegingen van de Afdeling.
Wat is de bruidsschat binnen het omgevingsplan?
Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet op 1 januari 2024 beschikt elke gemeente over een omgevingsplan (van rechtswege). Dit omgevingsplan bestaat uit een nieuw deel (namelijk de onder vigeur van de Omgevingswet tot stand gekomen omgevingsplannen) en een tijdelijk deel. Het tijdelijke deel bestaat (onder andere) uit bestemmingsplannen, inpassingsplannen en exploitatieplannen en omgevingsplanregels van rechtswege (o.a. artikel 22.2 lid 1 van de Omgevingswet gelezen in samenhang met artikel 4.6 van de Invoeringswet Omgevingswet). Laatstgenoemde set regels wordt ook wel de ‘bruidsschat’ genoemd. Gemeenten hebben tot 1 januari 2032 de tijd om de inhoud van het tijdelijke deel van het omgevingsplan om te zetten naar regels in het nieuwe deel. Het “overzetten” van de omgevingsplanregels van het tijdelijke deel naar het nieuwe deel van het omgevingsplan vergt een wijziging van het omgevingsplan én wordt volledig beheerst door het nieuwe recht zoals dat geldt na 1 januari 2024 (de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet).
De casus: bestemmingsplan Purmerend
De gemeenteraad van Purmerend heeft in 2023 een bestemmingsplan vastgesteld. Tegen dat bestemmingsplan zijn beroepen ingediend. Die beroepen hebben geleid tot een tussenuitspraak van de Afdeling (zie ECLI:NL:RVS:2024:2925). Met toepassing van de bestuurlijke lus werd de gemeenteraad door de Afdeling in de gelegenheid gesteld om de geconstateerde gebreken te herstellen. Dat deed de gemeenteraad door het bestreden bestemmingsplan gewijzigd vast te stellen (het herstelbesluit). Het herstelbesluit bevatte een planregel waarmee de gemeenteraad beoogde het vergunningvrij bouwen te beperken ter plaatse van de voorerven van agrarische gronden. Het interessante aan deze bestemmingsplanregeling is dat de gemeenteraad met die regeling beoogde om het vergunningvrij bouwen zoals dat is toegestaan op grond van de bruidsschat (die dus onderdeel uitmaakt van het omgevingsplan) te beperken. De betreffende planregeling luidde – voor zover hier relevant – als volgt:
“De volgende gebouwen mogen worden gebouwd:
a. bedrijfsgebouwen, met inachtneming van de volgende regels:
1. bedrijfsgebouwen, met inachtneming van de volgende regels:
- er mag uitsluitend binnen het bouwvlak, achter de gevellijn, worden gebouwd, met dien verstande dat: bestaande legale bebouwing vóór de gevellijn is toegestaan;
- het regelvrij bouwen zoals geregeld in artikel 22.36 van het omgevingsplan niet van toepassing is voor de gronden vóór de gevellijn;”
Geen wijziging van de bruisschat via een bestemmingsplan
Met bovenstaande bestemmingsplanregeling heeft de gemeenteraad dus beoogd om een regel in hoofdstuk 22 van het omgevingsplan (de bruidsschat) te wijzigen door het toepassingsbereik daarvan te beperken. De juridische vraag die dan vervolgens rijst, betreft de vraag of de gemeenteraad wel bevoegd is om door middel van een bestemmingsplan waarop het oude recht – het recht zoals dat dus gold vóór 1 januari 2024, de datum van inwerkingtreding van de Omgevingswet – van toepassing blijft, de bruidsschat te wijzigen. De Afdeling beantwoordt deze vraag ontkennend. De regels uit de bruidsschat kunnen alléén met een wijziging van het omgevingsplan gewijzigd worden. De (kern)overweging van de Afdeling citeer ik hieronder:
“De wettelijke grondslag voor de bruidsschat is artikel 22.2 van de Omgevingswet en op grond van het tweede lid van dit artikel kunnen regels in de bruidsschat alleen worden gewijzigd bij een besluit tot vaststelling of wijziging van een omgevingsplan. De wet biedt dus geen grondslag om met een bestemmingsplan een regel in de bruidsschat te wijzigen. Bij de beoordeling in hoeverre vergunningvrije bebouwing in het herstelbesluit kan worden uitgesloten en op welke wijze dat mogelijk is, had de raad moeten uitgaan van het oude recht, omdat dat van toepassing is op het herstelbesluit. De raad heeft dit niet onderkend. Het herstelbesluit is daarom op dit punt in strijd met de vereiste zorgvuldigheid vastgesteld.”
Afsluitend
Gelet op het wettelijke kader dat ik in de inleiding van deze bijdrage – op hoofdlijnen – heb geschetst, is het oordeel van de Afdeling logisch en in die zin niet opzienbarend. Toch is de uitspraak zeker het signaleren waard, omdat de rechtsvraag die in bovenstaande uitspraak speelde zo af en toe in praktijk wel opborrelt.
Vragen?
Zijn er naar aanleiding van het voorgaande nog vragen? Neem dan contact met mij op.
Stel je vragen aan onze specialisten
“Neem contact met mij op en ontvang antwoord op jouw vragen. Ik ben bereikbaar per mail of telefoon.”
