Het wettelijke erfrecht bij een samengesteld gezin: hoe pakt het uit?

Samengestelde gezinnen komen in Nederland steeds meer voor, maar het erfrecht houdt daar (nog) geen rekening mee. Wanneer partners kinderen uit eerdere relaties meebrengen, ontstaan complexe situaties bij overlijden. In deze blog leg ik uit hoe het wettelijke erfrecht uitpakt bij een samengesteld gezin waarbij één partner kinderen heeft uit een eerder huwelijk. Ik gebruik hierbij het volgende voorbeeld:

Ik vergelijk twee scenario’s: 1) wat er gebeurt als Jan als eerste overlijdt, en 2) wat er gebeurt als Ingrid als eerste overlijdt.

Bij het overlijden van Jan bestaat zijn nalatenschap uit € 500.000,- (de helft van het totale gemeenschappelijke vermogen). De andere € 500.000,- komt Ingrid toe op grond van het huwelijk. Indien Jan geen testament heeft gemaakt treden op als erfgenamen: Ingrid, Lisa en Mark (ieder voor het 1/3e deel). Oftewel: ieder heeft recht op € 166.667,-.

Op grond van de wet geldt de wettelijke verdeling: Ingrid krijgt de volledige nalatenschap in eigendom. Ingrid moet ook alle schulden voor haar rekening nemen. Lisa en Mark krijgen hun 1/3e deel in de vorm van een geldvordering op Ingrid. De vordering is in beginsel pas opeisbaar bij het overlijden van Ingrid.

Indien Ingrid komt te overlijden zonder testament, is volgens de wet haar broer Piet haar enige erfgenaam. Piet erft Ingrid haar aandeel in de (reeds ontbonden) huwelijksgemeenschap (€ 500.000,-) + haar erfdeel in de nalatenschap van Jan (€ 166.667,-). Piet erft per saldo € 666.667,-. Lisa en Mark hebben bij het overlijden van Ingrid (alleen) recht op uitkering van hun geldvordering, die zij tegoed hebben uit de nalatenschap van hun vader Jan. Lisa en Mark erven ieder per saldo € 166.667,-.

Indien Ingrid – zonder testament – als eerste komt te overlijden, betreft haar nalatenschap ook weer € 500.000,-. Volgens de wet is haar enige erfgenaam haar echtgenoot Jan. Jan erft de volledige € 500.000,- van Ingrid.

Bij overlijden van Jan – zonder testament – zijn Lisa en Mark zijn enige erfgenamen. Lisa en Mark erven Jan zijn aandeel in de (reeds ontbonden) huwelijksgemeenschap (€ 500.000,-) + zijn erfdeel in de nalatenschap van Ingrid (€ 500.000,-). Lisa en Mark erven ieder per saldo € 500.000,-. In dit scenario erft Piet dus niks.

De bovenstaande scenario’s laten zien hoe ‘ongelukkig’ het wettelijk erfrecht kan uitpakken bij samengestelde gezinnen. Hoewel Jan en Ingrid hun gezin misschien als één geheel zien, behandelt de wet hun erfenissen als strikt gescheiden werelden. Stiefkinderen erven volgens de wet niet van stiefouders, geldvorderingen kunnen pas jaren later opeisbaar worden en familieleden – zoals Piet – kunnen onverwacht een groot deel van het vermogen erven.

Met een goed opgesteld testament zijn deze onbedoelde gevolgen volledig te voorkomen. Jij bepaalt zélf wie wat krijgt, hoe (stief)kinderen worden beschermd en welke financiële zekerheden jouw partner moet behouden. Wil je weten wat in jouw situatie het beste werkt? Wij adviseren graag over de verschillende mogelijkheden. Neem gerust contact op voor een adviesgesprek.

NB: deze blog gaat uit van een situatie waarbij één partner kinderen heeft uit een eerdere relatie. Het is uiteraard ook mogelijk dat beide partners kinderen hebben uit een eerdere relatie en zij wellicht ook gezamenlijk nog kinderen hebben. Ook in die situaties is het belangrijk om je te laten adviseren over de mogelijkheden.