Lopende overeenkomsten en faillissement: wat als een contractspartij haar verplichtingen niet nakomt?

Een contractspartij verkeert in financiële moeilijkheden en een faillissement dreigt. Die situatie heeft vrijwel altijd gevolgen voor lopende wederkerige overeenkomsten: afspraken waarbij beide partijen verplichtingen tegenover elkaar hebben. Denk aan een koopovereenkomst, waarbij de verkoper moet leveren en de koper moet betalen.

Want als de contractspartij niet meer (volledig) kan nakomen, roept dat bij schuldeisers meteen vragen op. Wat kun je doen om betaling af te dwingen? Moet je zelf nog wel aan jouw verplichtingen voldoen als de ander waarschijnlijk niet meer nakomt? Kun je de overeenkomst beëindigen? En wat gebeurt er als de contractspartij uiteindelijk failliet gaat?

De wet biedt schuldeisers verschillende mogelijkheden om hun positie te beschermen, zowel vóór als tijdens een faillissement. In deze blog bespreken wij de belangrijkste aandachtspunten.

Naarmate de financiële problemen toenemen, neemt ook het risico toe dat openstaande facturen uiteindelijk onbetaald blijven. Juist daarom is het belangrijk om tijdig in te grijpen.
De schuldeiser kan bij (dreigende) wanprestatie door zijn contractspartij vaak zijn eigen prestaties tijdelijk opschorten. Opschorting is in de eerste plaats een pressiemiddel om bijvoorbeeld betaling af te dwingen. Een wederpartij die afhankelijk is van verdere leveringen of werkzaamheden is vaak bereid om alsnog te betalen wanneer de uitvoering van de overeenkomst anders stilvalt.

Naast opschorting kan ook (gedeeltelijke) ontbinding van de overeenkomst een mogelijkheid zijn. Hierdoor wordt de overeenkomst beëindigd, en hoeven partijen niet meer te presteren. Met ‘presteren’ bedoelen we het nakomen van de verplichtingen uit de overeenkomst. Hebben partijen al (gedeeltelijk) gepresteerd? Dan moeten deze prestaties in beginsel ongedaan worden gemaakt. Er ontstaan dan zogenaamde “ongedaanmakingsverbintenissen”.

De wet stelt voorwaarden aan zowel opschorting als ontbinding. Of een beroep daarop mogelijk is, hangt mede af van de inhoud van de overeenkomst en de omstandigheden van het geval.

Op het moment dat een contractspartij failliet wordt verklaard, eindigt de overeenkomst niet automatisch. Het uitgangspunt van de Faillissementswet is dat wederkerige overeenkomsten blijven bestaan, ook nadat een van de partijen failliet is verklaard.
Beide partijen blijven in beginsel verplicht om hun afspraken na te komen. Dat betekent echter niet dat de curator de overeenkomst ook gaat nakomen. De curator kan ervoor kiezen om de verplichtingen uit de overeenkomst niet na te komen.
Welke gevolgen het faillissement heeft, hangt vooral af van de vraag welke verplichtingen partijen op het moment van faillissement al zijn nagekomen. Er zijn grofweg drie situaties:

1. De schuldeiser heeft al volledig gepresteerd

De schuldeiser is zijn verplichtingen al volledig nagekomen. De goederen zijn geleverd of de werkzaamheden zijn uitgevoerd, maar betaling door de failliete wederpartij heeft nog niet plaatsgevonden

Voor schuldeisers is dit vaak een vervelend scenario. Openstaande facturen leveren in het faillissement meestal slechts een concurrente vordering op. Dit betekent dat de schuldeiser geen voorrangspositie heeft in het faillissement. De kans is dan klein dat de vordering volledig wordt voldaan.

2. De failliete wederpartij heeft al volledig gepresteerd

Het omgekeerde kan ook voorkomen. De failliete onderneming is haar verplichtingen volledig nagekomen, terwijl de wederpartij zijn verplichtingen uit de overeenkomst nog moet nakomen.
 
Denk bijvoorbeeld aan een partij die goederen van de failliete onderneming heeft ontvangen, maar de koopprijs nog niet volledig heeft betaald. In dat geval kan de curator betaling van de koopprijs verlangen.

3. Beide partijen moeten nog presteren

Deze situatie is in de praktijk het meest van belang. Het gaat hierbij om overeenkomsten waarbij beide partijen hun verplichtingen uit de overeenkomst nog niet volledig zijn nagekomen.
 
Dit speelt met name bij duurovereenkomsten. Denk bijvoorbeeld aan onderhoudsovereenkomsten, softwarelicenties, aannemingsovereenkomsten en andere overeenkomsten waarbij partijen gedurende langere tijd prestaties aan elkaar verschuldigd zijn.
 
Juist in deze situatie ontstaat onzekerheid. Moeten werkzaamheden worden voortgezet? Moeten goederen nog worden geleverd? En bestaat er voldoende zekerheid dat toekomstige facturen worden betaald? Voor deze situatie bevat artikel 37 Faillissementswet een bijzondere regeling. Deze regeling lichten wij hieronder toe.

Wanneer beide partijen hun verplichtingen nog niet volledig zijn nagekomen, kan de schuldeiser de curator verzoeken om binnen een redelijke termijn te laten weten of hij de overeenkomst gaat nakomen (artikel 37 Faillissementswet). Dit wordt een verzoek tot gestanddoening genoemd.
De curator heeft vervolgens twee opties:

De hiervoor beschreven regeling is de algemene regeling voor wederkerige overeenkomsten. Voor bepaalde typen overeenkomsten gelden andere regels, zoals voor huurovereenkomsten (artikel 39 Faillissementswet) en arbeidsovereenkomsten (artikel 40 Faillissementswet).

Een faillissement betekent niet automatisch het einde van een overeenkomst. Juist bij overeenkomsten die nog niet volledig zijn uitgevoerd, is het belangrijk om tijdig te beoordelen welke rechten bestaan en welke mogelijkheden de overeenkomst biedt.

Heb je te maken met een contractspartij die failliet dreigt te gaan of al failliet is gegaan terwijl een overeenkomst nog loopt? Neem gerust contact met ons op. Wij denken graag mee over de mogelijkheden om jouw positie als schuldeiser te versterken.

Deze blog is onderdeel van een blogreeks die wordt geschreven door advocaten insolventierecht uit Nijmegen: Christiaan Donners, Laurens Sjoerts, Maarten Winkels, Ira Koumans en Ellen Willemsen.

Onder andere de volgende onderwerpen aan bod: