Misbruik bij het testeren naar Curaçaos en Nederlands erfrecht

In deze blog bespreken we in hoofdlijnen hoe het Nederlandse erfrecht en het Curaçaose erfrecht omgaan met misbruikgevoelige situaties rondom het testeren.

Wat als iemand een testament laat opstellen en een persoon tot erfgenaam benoemt van wie de testateur afhankelijk is, zoals een zorgverlener? In deze situatie is sprake van een afhankelijkheidsrelatie tussen de patiënt/testateur en de zorgverlener, en dat brengt een risico mee op misbruik. De wet bepaalt onder meer voor de situatie dat een beroepsbeoefenaar op het gebied van de individuele gezondheidszorg niet kan erven van zijn patiënt, als de zorgverlener hem verzorgde tijdens de ziekte waaraan de patiënt is overleden.

In de praktijk zien we geregeld dat misbruik zich ook voor kan doen buiten de in de wet geregelde gevallen. Biedt het Nederlandse erfrecht dan nog waarborgen? En wat zijn de mogelijkheden naar Curaçaos erfrecht?

Het Nederlandse erfrecht houdt slechts in enkele gevallen rekening met misbruikgevoelige situaties, namelijk bij:

Een beroep op misbruik van omstandigheden is expliciet door de Nederlandse wetgever uitgesloten in art. 4:43 lid 1 BW. De reden van de wetgever hiervoor was onder andere de vrees voor een stormvloed aan gerechtelijke procedures. De vraag is of deze vrees gegrond is en recht doet aan de gevallen, waarin sprake is van misbruik van de kwetsbare positie van de testateur. Een testament dat tot stand is gekomen onder misbruik van omstandigheden buiten de hiervoor genoemde gevallen, kan dus in beginsel niet worden aangetast naar Nederlands erfrecht.

Dat brengt een zorgplicht mee voor de notaris om scherp te zijn op misbruik bij de totstandkoming van het testament.

Hoewel de rol van de redelijkheid en billijkheid de afgelopen jaren binnen het erfrecht lijkt toe te nemen, verwachten wij niet dat de redelijkheid en billijkheid snel een rol speelt bij misbruik van omstandigheden. De wet sluit een beroep op misbruik van omstandigheden immers uit en de rechter mag niet op de stoel van de wetgever zitten. Het is dus maar de vraag of een rechter überhaupt de ruimte ziet voor de corrigerende werking van de redelijkheid en billijkheid bij (ernstig) misbruik van omstandigheden.

De rechtbank Den Haag lijkt een rol voor de redelijkheid en billijkheid bij misbruik niet uit te sluiten in haar uitspraak van januari 2026. De rechtbank overwoog namelijk dat (mogelijk) misbruik zo erg moet zijn, dat de redelijkheid en billijkheid meebrengen dat iemand daarom toch niet erft (vgl. Rb. Den Haag 7 januari 2026, ECLI:NL:RBDHA:2026:62, r.o. 5.21 en 5.34). In die zaak was daar volgens de rechtbank niet aan voldaan. Kennelijk acht de rechtbank het dus wel mogelijk dat de redelijkheid en billijkheid een rol kunnen hebben, zij het dat de lat zéér hoog ligt. Het is de vraag hoe ernstig dat misbruik dan moet zijn. De rechtbank constateert ook dat er nog geen andere uitspraken zijn, waarin sprake was van zodanig misbruik.

Wanneer de redelijkheid en billijkheid precies een rol kunnen spelen bij vermeend misbruik bij de testateur, is dus nog niet uitgekristalliseerd. Dit maakt een beroep op misbruik van omstandigheden via de redelijkheid en billijkheid binnen het Nederlandse erfrecht dan ook complex.

Het Curaçaose erfrecht heeft dezelfde waarborgen voor misbruikgevoelige situaties ten aanzien van bepaalde personen als het Nederlandse erfrecht. Het Curaçaose erfrecht gaat wel een stap verder dan het Nederlandse erfrecht, en bevat een grondslag voor de vernietiging van het testament dat tot stand is gekomen onder misbruik van omstandigheden (art. 4:43 lid 1 BWC).

De mogelijkheden voor een beroep op misbruik van omstandigheden zijn echter wel begrensd. Vernietiging van makingen ten gunste van de volgende personen is naar Curaçaos erfrecht niet mogelijk:

Hoe zit het met die stormvloed aan gerechtelijke procedures op Curaçao waar de Nederlandse wetgever voor vreesde? Tot op heden (2026) zijn er slechts drie uitspraken gepubliceerd op rechtspraak.nl. Dat lijkt dus mee te vallen. In twee uitspraken slaagde een beroep op misbruik van omstandigheden niet, omdat sprake was van een making ten gunste van iemand die viel binnen één van de hiervoor genoemde groepen. In één uitspraak slaagde een beroep op misbruik van omstandigheden, maar dat kwam doordat kort gezegd ook sprake was van een beroepsbeoefenaar op het gebied van de individuele gezondheidszorg (een verpleegster) (art. 4:59 lid 1 BW).

Binnen het Nederlandse erfrecht is de aanpak van misbruik van omstandigheden ten tijde van het testeren complex. In situaties waarin daarvan mogelijk sprake is, kun je wellicht nog een beroep doen op de redelijkheid en billijkheid, maar de lat ligt hoog en er is (nog) geen uitspraak bekend, waarin dit beroep slaagde.

Het Curaçaose erfrecht biedt meer waarborgen tegen testamenten die onder misbruik van omstandigheden tot stand zijn gekomen dan het Nederlandse erfrecht.

Heb je te maken met een testament dat mogelijk onder misbruik van omstandigheden tot stand is gekomen, of vraag je je af of het Curaçaose erfrecht van toepassing is? Neem dan gerust contact met ons op. We helpen je graag.