Privé-aansprakelijkheid voor de erfgenaam die ook vereffenaar is?
Als een erfgenaam beneficiair aanvaardt, dan kunnen de schulden van de nalatenschap niet op zijn privévermogen worden verhaald. Althans in principe, want er zijn uitzonderingen op de regel. Een van die uitzonderingen doet zich voor als je als erfgenaam-vereffenaar ernstig tekortschiet in je verplichtingen als vereffenaar. De wet geeft daarvoor in artikel 4:184 lid 2 sub d BW een sanctie:
‘Een erfgenaam is niet verplicht een schuld der nalatenschap ten laste van zijn overig vermogen te voldoen, tenzij hij […] vereffenaar is, in de vervulling van zijn verplichtingen als zodanig in ernstige mate tekortschiet, en hem daarvan een verwijt kan worden gemaakt.’
Kortom, de schuldeiser die persoonlijke aansprakelijkheid van de vereffenaar vordert, dient twee hobbels te nemen: (1) het tekortschieten van de vereffenaar moet (voldoende) ernstig zijn, en (2) het tekortschieten moet verwijtbaar zijn.
Ik noemde het in AdvoTip 2024/8 “de vrees van iedere erfgenaam-vereffenaar”: ondanks beneficiaire aanvaarding toch uit privévermogen betalen. Uit de jurisprudentie blijkt dat een schuldeiser van de nalatenschap van goeden huize moet komen om zijn schuld toch te mogen verhalen op het privévermogen van de erfgenaam-vereffenaar. Hierna licht ik dat toe aan de hand van enkele uitspraken.
“Ernstig en verwijtbaar”
In een zaak waarbij een advocaat zijn onbetaalde declaraties wilde verhalen op een erfgenaam-vereffenaar (ECLI:NL:RBGEL:2024:1877), heeft de kantonrechter uitgelegd hoe het zit:
‘Vooropgesteld moet worden dat niet licht tot de in artikel 4:184 lid 2 sub d BW bedoelde persoonlijke aansprakelijkheid bij een feitelijke tekortkoming mag worden geconcludeerd. Behalve dat sprake moet zijn van ernstig tekortschieten, moet het tekortschieten aan de vereffenaar verwijtbaar zijn.
Het doel van de vereffening is om de positie van de schuldeisers te beschermen en ervoor te zorgen dat de schuldeisers zoveel mogelijk worden voldaan. Aan de ene kant kan van een vereffenaar-erfgenaam verlangd worden dat zij nagaat wat haar rol als vereffenaar meebrengt en welke taken zij moet uitvoeren, maar aan de andere kant mogen aan een vereffenaar-erfgenaam als [de erfgenaam], een niet-professional, geen te hoge eisen worden gesteld. [Het] kan niet verwacht worden dat zij op de hoogte is van alle verplichtingen die met de rol van vereffenaar gepaard gaan. Bij de beoordeling van de vraag of sprake is van ernstig tekortschieten, dient ook te worden betrokken wat de gevolgen van het tekortschieten voor de omvang van de boedel zijn geweest.’ [curs. BT]
De wetgever had overigens al bedacht dat erfgenamen bij een beneficiaire aanvaarding meestal niet direct weten dat zij op grond van art. 4:195 lid 1 BW vereffenaar zijn, en er dus ook niet van op de hoogte zijn dat zij vereffeningsverplichtingen hebben. Een verwijt kan in zo’n geval dan niet worden gemaakt. Hetzelfde geldt wanneer bij vergissing of uit onwetendheid verplichtingen niet worden nageleefd, zo volgt uit de parlementaire geschiedenis (MvA, Parl. Gesch. BW Boek 4, p. 897).
De omstandigheden van het geval zijn leidend
In ieder geval is duidelijk dat je van geval tot geval moet bekijken of de tekortkomingen voldoende ernstig en ook verwijtbaar zijn. De eerdergenoemde kantonrechter aan het woord:
‘[…] [De erfgenaam] had de afwikkeling wellicht iets sneller kunnen afhandelen, maar deze tekortkoming is onvoldoende om te oordelen dat [zij] in ernstige mate tekortgeschoten is. Ook in dit verband is van belang dat [de erfgenaam] pas 23 jaar was toen haar moeder overleed en dat zij geen professionele vereffenaar is. […] Dat [de erfgenaam] de waarde van de Volkswagen buiten beschouwing heeft gelaten bij de afwikkeling is weliswaar ook een feitelijke tekortkoming, maar kan haar in de gegeven omstandigheden niet worden verweten. […] De kantonrechter acht deze tekortkoming niet ernstig, omdat dit geen benadeling van de boedel tot gevolg heeft gehad […].’ [curs. BT]
In déze zaak dus geen ernstige tekortkoming, en dus hoefde de erfgenaam-vereffenaar de declaraties van de advocaat niet met haar eigen vermogen te voldoen.
Wanneer dan wel?
Wanneer kan er dan wél sprake zijn van ernstig en verwijtbaar tekortschieten? Enkele voorbeelden:
- Het bewust uitkeren van een legaat aan zichzelf, in plaats van het betalen van de uitvaartkosten (ECLI:NL:RBDHA:2020:10223);
- Het bij herhaling onvoldoende inzicht geven over hoe bepaalde vermogensbestanddelen uit het vermogen van de erflater zijn geraakt en/of in het vermogen van anderen terecht zijn gekomen (ECLI:NL:RBMNE:2020:2736);
- Het niet-doen van de mededeling ‘negatieve nalatenschap’ aan de kantonrechter op grond van art. 4:199 lid 2 BW, nadat de vereffenaar daar op is geattendeerd (ECLI:NL:GHARL:2021:9858);
- Het afwikkelen van en beschikken over de nalatenschap zonder rekening te houden met een bekende vordering van een schuldeiser (ECLI:NL:RBROT:2022:1);
- Het uit de nalatenschap voldoen van schulden die niet tot de nalatenschap behoren, terwijl er ook schuldeisers van de nalatenschap zijn die betaald moeten worden, en daar ook geen uitleg over geven (ECLI:NL:GHARL:2023:2222).
Let op: mocht een vergelijkbare situatie zich bij jou voordoen, dan wil dit niet per definitie zeggen dat de erfgenaam-vereffenaar ook in jouw situatie met zijn privévermogen in de prijzen valt. Laat je tijdig adviseren, zowel als je schuldeiser bent van de nalatenschap, dan wel als je de betreffende erfgenaam-vereffenaar bent.
Conclusie
Er bestaat dus een wettelijke grondslag om een erfgenaam die beneficiair heeft aanvaard, toch met zijn privévermogen op te laten draaien voor een nalatenschapsschuld. Maar, de lat ligt hoog en je moet van geval tot geval bekijken of de erfgenaam inderdaad ernstig en verwijtbaar heeft gehandeld.
Overigens kan ook een professionele, benoemde vereffenaar in een nalatenschap (in privé) aansprakelijk worden gesteld, maar daarbij gelden er ook nog andere criteria. Zie ook de hierna vermelde leestip.
Heb je hier vragen over? Neem gerust contact op.
Leestip
In een breder verband, over de zorgvuldigheidsnorm voor de professionele vereffenaar: G.K. Terreehorst & N. Lavrijsen: ‘De persoonlijke aansprakelijkheid van de benoemde vereffenaar: aanzet voor een toetsingskader’, TE 2026/4.
Stel je vragen aan onze specialisten
“Neem contact met mij op en ontvang antwoord op jouw vragen. Ik ben bereikbaar per mail of telefoon.”
