De uitsluitingsclausule in testamenten en schenkingen uitgelegd

Bij het opstellen van testamenten, maar ook bij het opstellen van samenlevingsovereenkomsten, partnerschapsvoorwaarden of huwelijkse voorwaarden komt de uitsluitingsclausule vaak ter sprake. Deze juridische bepaling speelt een rol in het beschermen van familievermogens en het voorkomen van ongewenste vermogensoverdrachten bij echtscheiding. In deze blog leg ik de twee verschillende varianten van de uitsluitingsclausule uit.

Een uitsluitingsclausule is een bepaling in een testament of schenkingsakte die regelt dat bepaalde goederen of vermogensbestanddelen niet tot een gemeenschap gaan behoren of verrekend kunnen worden. Het doel is om te voorkomen dat deze goederen bij echtscheiding gedeeld moeten worden met de (ex-)echtgenoot.

Je hebt de mogelijkheid een strikte of een soepele uitsluitingsclausule op te nemen. Beide vormen bespreek ik hieronder, waarbij ik ook voorbeelden geef die duidelijk laten zien wat de gevolgen en eventuele risico’s zijn.

De strikte uitsluitingsclausule bepaalt dat de geërfde goederen onder alle omstandigheden privévermogen blijven van de ontvanger. Dit betekent dat de erfenis zowel bij echtscheiding, als bij overlijden privévermogen blijft.

Daarmee hoeft degene die het vermogen verkrijgt de erfenis bij echtscheiding niet te delen met zijn/haar ex-echtgenoot. Het betekent ook dat bij overlijden de ontvangen erfenis altijd privé is gebleven van de overledene en zijn/haar testament dus volledig kan bepalen waar deze erfenis terecht komt. Een nadeel hiervan is dat er minder flexibiliteit mogelijk is met betrekking tot nalatenschapsplanning. Met andere woorden: er is minder mogelijk om de verkregen erfenis fiscaal gunstig aan een echtgenoot na te laten.

De soepele uitsluitingsclausule biedt meer flexibiliteit door onderscheid te maken tussen de wijze waarop het huwelijk eindigt. Er wordt verschil gemaakt tussen het einde van het huwelijk door overlijden tegenover het einde van het huwelijk door echtscheiding.

Dit betekent nog steeds dat bij echtscheiding de verkregen erfenis privévermogen blijft en dus niet gedeeld hoeft te worden met zijn/haar ex-echtgenoot.

Bij overlijden mag de verkregen erfenis echter wel worden gedeeld met echtgenoot. Het huwelijk is dan geëindigd door overlijden en niet door echtscheiding. De echtgenoten zijn tot aan het overlijden samen gebleven. Dit betekent dat de verkregen erfenis door het huwelijk gedeeld wordt met de langstlevende echtgenoot. Dit kan een besparing van erfbelasting opleveren.

Het is mogelijk om in een testament verschillende voorwaarden op te nemen wanneer de erfenis bij overlijden wel gedeeld mag worden.

Stel Marco en Lisa zijn gehuwd in 2013 zonder het maken van huwelijkse voorwaarden. Dat betekent dat zij zijn gehuwd in algehele gemeenschap van goederen (alle bezittingen en schulden zijn gemeenschappelijk). Ze hebben geen kinderen. Hun vermogen bestaat uit een woning van € 800.000 en een spaarrekening waar € 200.000 op staat. Ze hebben geen schulden. Vervolgens ontvangt Marco van zijn ouders een erfenis van € 400.000 waar een uitsluitingsclausule aan is verbonden.

Zouden Marco en Lisa in een echtscheiding belanden, dan delen ze de waarde van de woning en hun spaarrekening. De erfenis die Marco van zijn ouders heeft gekregen blijft echter van hem privé vanwege de uitsluitingsclausule. De financiële uitwerking is dan als volgt: Marco verkrijgt € 400.000 (de helft van de woning) + € 100.000 (de helft van de spaarrekening) + € 400.000 (de volledige erfenis) = € 900.000. Lisa verkrijgt € 400.000 (de helft van de woning) + € 100.000 (de helft van de spaarrekening) = € 500.000.

Of er een strikte of soepele uitsluitingsclausule verbonden is aan de erfenis maakt in deze situatie niet uit. Beide varianten van de uitsluitingsclausule zorgen ervoor dat de verkregen erfenis van Marco privé blijft bij een echtscheiding.

Stel nou dat er geen sprake is van een echtscheiding, maar dat Marco komt te overlijden:

Marco zijn nalatenschap bestaat dan uit de helft van hun totale gemeenschappelijke vermogen: € 500.000 en de erfenis die hij van zijn ouders heeft ontvangen: € 400.000. De totale nalatenschap van Marco is dan € 900.000. Marco heeft geen testament opgesteld waardoor volgens de wet zijn echtgenote Lisa zijn enige erfgenaam is. Zij verkrijgt € 900.000. De vrijstelling voor de erfbelasting is € 800.000 (afgerond). Dat betekent dat Lisa over € 100.000 erfbelasting moet betalen. Het belastingtarief is 10%, dus zal zij € 10.000 aan erfbelasting moeten betalen.

Doordat er een soepele uitsluitingsclausule is verbonden aan de erfenis valt de erfenis die Marco van zijn ouders heeft ontvangen ineens in de algehele gemeenschap van goederen. Als het huwelijk tussen Marco en Lisa door overlijden eindigt verkrijgt Lisa op grond van het huwelijk al de helft van de erfenis. Hierover hoeft Lisa geen erfbelasting te betalen.

Marco zijn nalatenschap bestaat dan uit de helft van hun totale gemeenschappelijke vermogen: € 500.000 en de helft van de erfenis die hij van zijn ouders heeft ontvangen: € 200.000. De totale nalatenschap van Marco is dan € 700.000. Lisa verkrijgt dan € 700.000 doordat zij enig erfgenaam is en dit valt volledig binnen de vrijstelling voor de erfbelasting. Lisa hoeft geen erfbelasting te betalen over hetgeen ze uit Marco zijn nalatenschap heeft verkregen.

Ik begrijp dat het lastig kan zijn om op voorhand in te schatten wat de eventuele voor- en nadelen of risico’s zijn. In deze blog lees je je in over de basis en wat je kan verwachten. Voor elke situatie kan het anders zijn. Heb je naar aanleiding daarvan vragen, of wil je iets vast laten leggen? Neem dan contact met mij op.