Wat is ‘aanneming van werk’?

Aanneming van werk is een in de wet benoemde overeenkomst. Dat wil zeggen dat aanneming van werk een overeenkomst is die in de wet is gedefinieerd en geregeld, net als bijvoorbeeld de huurovereenkomst en de arbeidsovereenkomst. Er zijn ook onbenoemde overeenkomsten en die zijn dus niet specifiek in de wet geregeld. Een voorbeeld daarvan is de samenwerkingsovereenkomst.

De wet definieert aanneming van werk in artikel 7:750 BW als: de overeenkomst waarbij de aannemer zich tegenover de opdrachtgever verbindt om buiten dienstbetrekking een werk van stoffelijke aard tot stand te brengen én op te leveren tegen een door de opdrachtgever te betalen prijs. Deze definitie kent vier voor aanneming van werk karakteristieke elementen. Als één van die elementen in de overeenkomst ontbreekt, is er geen sprake van aanneming van werk, ook niet als de partijen de overeenkomst als aanneming van werk hebben benoemd. Let wel op, als een element wel in de overeenkomst is geregeld maar feitelijk niet plaatsvindt, bijvoorbeeld omdat de overeengekomen prijs niet wordt betaald, is er (vanzelfsprekend) wel sprake van aanneming van werk.

Allereerst moet het gaan om een werk van stoffelijke aard, zoals een gebouw of een weg. Het ontwerp voor een gebouw is geen werk van stoffelijke aard. De overeenkomst met een architect is dus ook geen aanneming van werk.     

Het werk moet niet in dienstbetrekking worden uitgevoerd. Het laten bouwen van een kantoor door de werknemers die bij het kantoor in dienst zijn, is in beginsel geen aanneming van werk.

Het werk moet niet alleen tot stand worden gebracht (lees: worden gemaakt) maar ook aan de opdrachtgever worden opgeleverd. Door die oplevering wordt het werk door de opdrachtgever aanvaard. De oplevering is een belangrijk moment bij aanneming van werk. Door de oplevering gaat het risico van het werk namelijk over van de aannemer op de opdrachtgever.

Tot slot moet voor het te bouwen werk een prijs worden overeengekomen. Vaak, maar niet altijd is dat een vaste prijs, de aanneemsom. In beginsel moet de aannemer het werk uitvoeren voor die vaste aanneemsom, ongeacht eventuele financiële tegenvallers tijdens de uitvoering van het werk.

Let op! Er zijn verschillende andere benoemde contracten op basis waarvan een werk tot stand kan worden gebracht, maar die niet kwalificeren als aanneming van werk. Het is belangrijk te weten met welke overeenkomst je van doen hebt omdat de wettelijke regelingen van die overeenkomsten flink van elkaar kunnen verschillen en doorgaans andere dwingendrechtelijke bepalingen kennen. De meest voorkomende overeenkomsten die verwant zijn met aanneming van werk zijn de volgende.

Artikel 7:1 BW definieert een koopovereenkomst als de overeenkomst waarbij de één (de verkoper) zich verbindt een zaak te geven en de ander (de koper) om daarvoor een prijs in geld te betalen.

Denk bijvoorbeeld aan een overeenkomst waarbij de opdrachtgever een aantal portacabins bij een aannemer besteld. Is er dan sprake van aanneming van werk of van koop? Als de portacabins alleen maar op een bepaalde plaats hoeven te worden afgeleverd en geplaatst, maar niet hoeven te worden gemonteerd of geïnstalleerd en opgeleverd, zal er eerder sprake zijn van koop dan van aanneming van werk.

De overeenkomst van opdracht is (voor zover hier van belang) de overeenkomst waarbij de opdrachtnemer zich tegenover de opdrachtgever verbindt om anders dan op grond van een arbeidsovereenkomst werkzaamheden te verrichten die niet bestaan in het tot stand brengen van een werk van stoffelijke aard. Hier is het enige onderscheid met aanneming van werk dus de aard van het tot stand te brengen werk. Als het gaat om een stoffelijk werk is er sprake van aanneming van werk, als het gaat om een onstoffelijk werk (bijvoorbeeld een ontwerp of een advies) is er sprake van een opdracht, ook als het ontwerp of het advies wordt gegeven over een stoffelijk werk

Het antwoord op de vraag hoe een overeenkomst kwalificeert, kan dus van groot belang zijn voor de vraag welke afspraken partijen mogen maken en welke dwingendrechtelijke regels volgen uit het wettelijk kader van een betreffende overeenkomst.