Warmtetransitie

De wetgever heeft aan gemeenten een regierol toebedeeld bij de opgave om ervoor te zorgen dat Nederland in 2050 CO₂-neutraal is. Voor verduurzaming van de warmtevoorziening (‘van het aardgas af’) is een wettelijk instrumentarium opgetuigd in de Wet collectieve warmte (Wcw) en het Besluit collectieve warmte (Bcw). In aanvulling hierop wijzigen de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en het Besluit gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Bgiw) onder meer de Omgevingswet, het Besluitkwaliteit leefomgeving (Bkl) en het Omgevingsbesluit (Ob).

De regierol biedt gemeenten kansen en mogelijkheden maar ook verplichtingen. Om die regierol goed te vervullen is het belangrijk dat gemeenten goed geïnformeerd zijn en blijven over de instrumenten die zij kunnen inzetten en de verplichtingen waaraan zij moeten voldoen. Dat is nog niet eenvoudig omdat zowel de Wcw als het Bcw gefaseerd in werking (gaan) treden en dat geldt ook voor de Wgiw en Bgiw.

Onze advocaten energietransitie ondersteunen gemeenten en provincies en ook private partijen bij de ontwikkeling, realisatie en exploitatie van duurzame energie- en warmteprojecten. Door de combinatie van een landelijke praktijk en een sterke positie binnen het publieke domein beschikken wij over diepgaande kennis van de juridische, bestuurlijke en maatschappelijke vraagstukken die samenkomen in de energietransitie.

De Wcw verandert de organisatie van de warmtemarkt ingrijpend. Gemeenten krijgen het voortouw bij de inrichting van collectieve warmtevoorzieningen, terwijl publieke belangen zoals betaalbaarheid, duurzaamheid en leveringszekerheid sterker worden verankerd. Hierbij vervult de Autoriteit, Consument en Markt (ACM) een belangrijke rol als waakhond.

Gemeenten krijgen de bevoegdheid om warmtekavels binnen hun grondgebied aan te wijzen. Zo’n warmtekavel is een gebied waarbinnen een collectieve warmtevoorziening kan worden gerealiseerd. Die collectieve warmtevoorzieningen mogen alleen worden beheerd door een warmtebedrijf.

De gemeenten hebben ook de uitsluitende bevoegdheid om die warmtebedrijven aan te wijzen. Warmtebedrijven zijn bevoegd en verplicht om warmte te transporteren en te leveren binnen de aangewezen warmtekavel. De warmtebedrijven moeten op grond van de Wcw voor meer dan 50% in handen van publieke partijen zijn. Om die reden zijn veel gemeenten al bezig met het oprichten van een publiek warmtebedrijf, soms in samenwerking met een private partij.

De procedure voor de aanwijzing van een warmtekavel is geregeld in de Wcw; die voor de aanwijzing van een warmtebedrijf in het Bcw. Vanzelfsprekend voorzien die procedures in diverse waarborgen voor onder meer transparantie en non-discriminatoire mededinging.

De te realiseren warmtenetten binnen de warmtekavels door de warmtebedrijven moeten in het omgevingsplan landen. De Wgiw en de Bgiw regelen de aanwijzingsbevoegdheid van warmtenetten in het omgevingsplan maar ook (de inhoud van) het warmteprogramma (een vereiste voor de aanwijzing) dat daaraan voorafgaat, waarin – kort gezegd – wordt beschreven per wijk of buurt of kavel hoe de warmtetransitie binnen de gemeente eruit gaat zien (wijkgerichte aanpak).

De Wcw, Bcw, wgiw en Bgiw treden gefaseerd in werking en hebben ook ingewikkelde regelingen voor het overgangsrecht, bijvoorbeeld voor bestaande warmtenetten en warmtebedrijven en voor al gemaakte transitievisies warmte en warmteprogramma’s.
Het is van groot belang dat gemeenten ervoor zorgen dat zij goed bekend zijn of raken met en anticiperen op de regierol die aan hen in deze regelingen is toebedacht.  

De ontwikkeling van warmtenetten en collectieve warmtevoorzieningen vraagt om een integrale aanpak. Wij adviseren gemeenten, warmtebedrijven en investeerders over de juridische en strategische gevolgen van de Wcw en de Wgiw.

Onze specialisten adviseren onder meer over:

De warmtetransitie raakt vrijwel alle rechtsgebieden. Daarom werken binnen onze Praktijkgroep Energietransitie specialisten op het gebied van bestuursrecht, omgevingsrecht, aanbestedingsrecht, staatssteun, vastgoedrecht, ondernemingsrecht en gebiedsontwikkeling nauw samen.

Wij begeleiden cliënten gedurende het gehele traject: van beleidsvorming en planontwikkeling tot contractering, vergunningverlening, besluitvorming en procedures.